The story
Şu an İstanbul’un en hareketli, en kozmopolit noktalarından birindesiniz. Karaköy’ün kalabalık sokaklarında, vapur düdüklerinin ve martı seslerinin arasında, Kemankeş Caddesi üzerinde yürürken karşınıza çıkan o mütevazı kapıya odaklanın. Dışarıdaki modern dünyanın gürültüsünü arkanızda bırakıp birkaç basamak aşağı indiğinizde, sizi sadece serin bir hava değil, aynı zamanda şehrin bin beş yüz yıllık katmanlı tarihi karşılayacak.
Burası Yeraltı Camii. İçeri girdiğinizde dikkatinizi çeken ilk şey, üzerinize çökecekmiş gibi duran basık tavanlar ve bu ağırlığı büyük bir vakarla taşıyan devasa, kısa sütunlar olacak. Burası her ne kadar bugün huşu içinde bir ibadethane olsa da, aslında kökeni çok daha sert bir amaca hizmet ediyordu.
Bizans döneminde bu mekan, Haliç’in girişini koruyan efsanevi Galata Hisarı’nın bir parçasıydı. Tarih kitaplarında okuduğumuz, kuşatma sırasında Haliç’e çekilen o devasa zinciri hatırlayın. İşte o dev zincirin kuzey ucu, tam da şu an üzerinde durduğunuz bu taş duvarlara bağlıydı.
Burası bir zamanlar şehrin savunma kalkanının en kritik noktası, askeri bir mahzendi. Gözlerinizi loş ışıkta dolaştırın. Duvarlardaki yeşil kandillerin ve loş aydınlatmanın yarattığı mistik atmosfer, buranın sadece askeri bir geçmişi olmadığını fısıldıyor.
1757 yılında Sadrazam Köse Mustafa Paşa tarafından camiye dönüştürülen bu yapı, asıl manevi değerini içinde barındırdığı üç önemli sahabe kabriyle kazanır. Ebu Süfyan, Amr bin el-As ve Vehb bin Huşeyre’ye ait olduğu kabul edilen bu makamlar, yapının en derin köşelerinde, demir parmaklıkların arkasında sizi bekliyor. Efsaneye göre, İstanbul’un 7.
yüzyıldaki ilk Arap kuşatması sırasında şehit düşen bu kutsal isimler, buradaki mahzenlere defnedilmiş ve kapıları kurşun dökülerek mühürlenmiştir. Yüzyıllar boyunca gizli kalan bu mezarların, bir rüya üzerine Sultan Birinci Mahmud döneminde yeniden keşfedildiği anlatılır. Bugün burası, sadece tarihi bir yapı değil, aynı zamanda İstanbul’un manevi muhafızlarının dinlendiği bir sığınak olarak kabul edilir.
Sütunların arasında yavaşça yürürken, başınızı kaldırıp tavanın dokusuna bakın. Bizans’ın savunma zekası ile Osmanlı’nın manevi estetiğinin nasıl iç içe geçtiğini hissedeceksiniz. Dışarıda Karaköy’ün modern kafeleri, Galata Port’un ışıltısı ve dünyanın dört bir yanından gelen turistlerin telaşı akıp giderken, siz yerin metrelerce altında zamanın yavaşladığı bir boşluktasınız.
Burası, İstanbul’un ne kadar derin bir hafızaya sahip olduğunun en somut kanıtıdır. Şimdi bu sessizliğin ve tarihin kokusunun tadını çıkarın, ardından merdivenleri tırmanıp gün ışığına döndüğünüzde, şehre artık çok daha farklı bir gözle bakıyor olacaksınız.